İKAMET (OTURMA )İZNİ BAŞVURUSU
İkamet kelime anlamı olarak bir kimsenin yaşadığı yerdir. İkamet (oturma) izni ise Türkiye’de vize veya vize muafiyeti süresinin tanıdığı süreden ya da 90 günden fazla kalacak yabancıların almakla yükümlü oldukları izindir. İkamet izni geçerlilik süresi boyunca ülkede yasal olarak kalma hakkı sağlamasının yanında ,sınır kapılarında vize yerine geçer ve resmi işlemlerde dayanak olarak kabul edilir. İkamet izni belirli sürelerden sonra yabancıya uzun süreli kalma ve vatandaşlık başvurusu yapma haklarını da tanımaktadır.
İkamet İzni Başvurularında Dikkat Edilmesi Gereken Temel Hususlar
- Yabancılar ikamet izni başvurularını yasal süreleri bitmeden önce valiliklerdeki il göç idaresi müdürlüklerine yapmak zorundadır. İkamet izni başvuruları ikamet izni, vize veya muafiyeti sürelerinin bitiminden itibaren 10 güne kadar yapılabilir.
- İkamet izni başvurusunda bulunacak yabancıların ,talep ettikleri ikamet izni süresinden 60 gün daha uzun süreli pasaport ya da pasaport yerine geçen belgeye sahip olmaları gerekir.
- Başvuru esnasında eksik bilgi ve belge bulunması halinde başvuru yapılan idare bunu yabancıya bildirmekle yükümlüdür. İstenilen eksik bilgi ve belgenin 30 gün içinde tamamlanmaması halinde idarenin başvuruyu işlemden kaldırma yetkisi vardır .
- Kanunda ikamet izni başvurularının sonuçlanması için azami süre 90 gündür.
- İkamet izni süresini uzatacak yabancılar başvurularını ikamet izni süresinin dolmasına 60 gün kalmasından itibaren ve her halde ikamet izni süresi dolmadan önce il göç idaresine yaparlar. İkamet izni uzatma başvurusu yapanlara başvuruda bulunduklarına dair belge verilir. Bu belge uzatma başvurusu sonuçlanıncaya kadar yabancıya Türkiye’de kalma hakkı verir.
İkamet İzni Taleplerinin Reddi, İkamet İzninin İptali, Süresinin Uzatılmaması
Yapılacak ikamet izni taleplerinde yabancının Türkiye’de kalmak için ileri sürdüğü gerekçelerin dikkatlice araştırılması gerekmektedir. Yabancının aile bağları, varsa daha önceden almış olduğu ikamet izninin süresi ,ikamet izni verilmediği takdirde döneceği menşe ülkesindeki durumu ,varsa çocuklarının yüksek yararının zarar görüp görmeyeceği gibi hususların göz önünde bulundurulur.
İkamet izni talebinin reddi, ikamet izni süresinin uzatılmaması veya ikamet izninin iptali yabancı için ‘ülkeyi terke davet’ anlamına gelen işlemlerdir. Verilen kararlar yabancıya veya varsa vekiline tebliğ edilir. Tebliğden itibaren süresi içinde yabancıya itiraz hakkı doğar.
İkamet İzni Başvurularının Değerlendirilmesi
İkamet izni başvurusundan sonra ,başvurunun değerlendirilmesi sürecinde yabancı ile görüşme yapılabilir. Başvuru yapılan idare yabancıdan kamu sağlığını tehdit eden hastalıklara karşı alınacak önlemler kapsamında yabancıdan sağlık raporu isteyebilir. Yabancının ülkede kalacak sürede yeterli ve düzenli maddi imkana sahip olup olmadığı hususu sorulur. Yabancının genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma yeri ile ilgili hususlarda araştırma yapılır. Yabancıların ikamet izni süresini kapsayan geçerli sağlık sigortalarının bulunması zorunludur.
İkamet İzni Çeşitleri
- Kısa Dönem İkamet İzni
Kısa dönem ikamet izni vize veya vize muafiyeti süresi yeterli olmadığında talep edilen ve Türkiye’de uzun süreli kalış özelliği taşımayan ikamet izni türüdür. Kısa dönem ikamet izinleri genel olarak her defasında en fazla ikişer yıllık sürelerle verilmektedir.
Kısa Dönem İkamet İznine Kimler Başvurabilir
- Bilimsel araştırma
- Taşınmaz mal : Türkiye’de kısa dönem ikamet izni talebi olan bir yabancının taşınmaz malı bulunduğunu ileri sürerek yapacağı başvuruda ,taşınmazın konut olması ve bu amaçla kullanılması beklenir. Taşınmaz mal yabancının nerede barınacağını göstermekle birlikte yabancının maddi olanağının yeterli olduğuna da kanıt niteliğindedir.
- Ticari bağlantı veya iş
- Hizmet içi eğitim
- Öğrenci değişim programları
- Turizm : Vize veya vize muafiyeti süresi yeterli olmayan ve turizm amacıyla Türkiye’de kalmaya devam edecek yabancılar için kısa dönem ikamet izni alabilme imkanı sağlanmıştır. Bu taleplerde yabancının nerede ,ne zaman ve ne kadar süreyle kalacağı gibi seyahat planına ilişkin hususlardaki bilgileri idareye sunması istenebilir.
- Tedavi : Türkiye’ye gelmiş olan yabancıların kamu veya özel hastanelere kabul edilmiş olmaları gerekir. Yabancı tüm tedavi giderlerini ödediğini belgeleyebiliyorsa sağlık sigortası şartından muaf olur.
- Adli veya idari makamların talep veya kararları
- Aile ikamet izninden kısa dönem ikamet iznine geçiş
- Türkçe öğrenme kursları
- Staj ve kurs
- Yükseköğrenimden mezuniyet
- Yatırım
- KKTC vatandaşlığı : KKTC vatandaşları talep etmeleri halinde beşer yıllık sürelerle kısa dönem ikamet izni alabilmektedir.
Kısa Dönem İkamet İzni Şartları :
YUKK 32. Maddesine göre ,kısa dönem ikamet izni için aranan şartlar şunlardır:
- Kısa dönem ikamet izni için aranan şartlardan birine veya birkaçına sahip olmak ve talepte bulunmak ve talebe konu belgeleri eksiksiz bir şekilde ibraz etmek
- Türkiye’ye girişine izin verilmeyecek yabancılardan olmamak
- Genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma koşullarına sahip olmak
- İstenilmesi halinde ,vatandaşı olduğu veya yasal olarak ikamet ettiği ülkenin yetkili makamları tarafından düzenlenmiş adli sicil kaydını gösterir belgeyi sunmak
- Türkiye’de kalacağı adres bilgilerini ibraz etmek
Kısa Dönem İkamet İzninin Reddi ,İptali veya Uzatılmaması
Aşağıda sayılan durumlardan biri söz konusu ise kısa dönem ikamet izni verilmemekte,verilmiş bir ikamet izni varsa iptal edilmekte ,süresi uzatılmamaktadır. Bu hususlar şunlardır:
- İkamet izninin verilmesine esas olan şartlardan birinin veya bir kaçının yerine getirilmemesi
- İkamet izninin ,veriliş amacı dışında kullanılması
- Yabancı hakkında geçerli sınır dışı etme veya Türkiye’ye giriş yasağı kararı bulunması
2.Aile İkamet İzni
Aile ikamet izni ile Türk vatandaşları ile yabancıların yabancı eşine ,kendisinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğuna ,kendisinin veya eşinin bağımlı yabancı çocuğuna aile ikamet izni verilebilmektedir. Bu izni talep eden yabancının yanında aile ikamet izni talep ettiği kişilerle birlikte yaşadığını veya yaşama niyeti taşıdığını ortaya koyması, eş ise evliliğini sırf bu izni elde edebilmek amacıyla yapmamış olması ,eşlerden her birinin 18 yaşını doldurması ve Türkiye’ye girişlerine izin verilmeyecek yabancılardan olmaması gerekir.
Aile İkamet izni her defasında en fazla 3 yılla sınırlandırılmıştır. Kısa dönem ikamet izninden farklı olarak aile ikamet izninin süresi ,aile birliği amacıyla Türkiye’de ikamet edecek aile üyelerinin masraflarını üstlenen ve aile ikamet iznine dayanak teşkil eden destekleyicinin Türkiye’deki ikamet izni süresinin geçememektedir.
Aile ikamet izni alabilecek kişiler belirlenirken çocuğun üstün yararı da gözetilir. Destekleyicinin veya eşinin ergin olmayan yabancı çocuğu ile bağımlı yabancı çocuklarına aile ikamet izni verilebilir. Bu izne sahip olan çocuklar ,Türkiye’de ilk ve ortaöğretim kurumlarındaki öğrenimleri sırasında ayrıca öğrenci ikamet izni almak zorunda kalmamakta ,on sekiz yaşına kadar sahip oldukları aile ikamet izinleri kendilerine eğitim hakkı da sağlamaktadır.
Destekleyici aile birliği amacıyla Türkiye’ye gelecek yabancıların masraflarını üstlenen ve ikamet izni talebinde bulunanlar tarafından başvuruya dayanak gösterilen Türk vatandaşını veya Türkiye’de yasal olarak bulunan yabancı kişiyi ifade etmektedir. Destekleyici olabilecek kişiler:
- Türk vatandaşları
- Türk vatandaşlığından izin almak suretiyle çıkmış ve başka bir ülkenin vatandaşlığına geçmiş olanlar
- Türkiye’de en az 1 yıldır ikamet izniyle kalanlar
- Uluslararası koruma başvuru sahipleri ile şartlı mülteciler ve geçici korunanlar hariç ,ikamet izni yerine geçen kimlik belgesi olanlar
- Mülteciler ve ikincil koruma statü sahipleri destekleyici olabilecek kimselerdir.
Destekleyicide aranan koşullar şunlardır:
- Aylık gelir : Destekleyicinin aylık toplam geliri asgari ücretten az olamamaktadır. Ayrıca ailedeki fert başına ,asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık gelire de sahip olması gerekmektedir.
- Barınma şartlarının uygunluğu ve sağlık sigortası: Destekleyici ,ailenin nüfus yoğunluğu dikkate alınarak ,genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olmalıdır. Ayrıca tüm aile fertlerini kapsayan sağlık sigortasının bulunması zorunludur.
- Adli sicil kaydı: Kısa dönem ikamet izninde adli sicil kaydının istenilmesi idarenin takdirinde iken ,aile ikamet izninde zorunlu tutulmuştur.
- İkamet Koşulu: Destekleyicinin en az bir yıldır ikamet izniyle ülkede kalıyor olması gerekir.
- Adres kaydı
Aile İkamet İzninin Reddi ,İptali veya Uzatılmaması
Aile ikamet izni ,aşağıdaki durumlardan birinin varlığı halinde reddedilmekte veya iptal edilmekte ya da süresi sona ermiş ise uzatılmamaktadır:
- Toplam geliri asgari ücretten az olması, ailedeki fert başına asgari ücretin üçte birinden az olmayan aylık geliri bulunmaması
- Genel sağlık ve güvenlik standartlarına uygun barınma şartlarına sahip olmamak ve tüm fertleri kapsayan sağlık sigortası yaptırmamak
- Aile düzenine karşı suçlardan hüküm giydiğine dair adli sicil kaydı bulunması
- Türkiye’de en az 1 yıl kalmaması
- Adres kayıt sisteminde kaydı bulunmaması
- Yabancı hakkında sınır dışı kararı olması
- Evliliğin aile ikamet izni alabilmek amacıyla yapılmış olması
- Yabancının kamu güveni ve düzeni açısında tehlike arz etmesi hallerinde yabancını talebi reddedilir.
3.Öğrenci İkamet İzni
Türkiye’de bir yükseköğretim kurumunda ön lisans, lisans ,yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecekler ile bakımı ve gideri gerçek veya tüzel kişi tarafından üstlenilen ilk ve orta derecede öğrenim görecek yabancılar öğrenci ikamet izni alarak öğrenim görebilirler. Öğrenci ikamet izni alabilmek için şartlar şunlardır:
- Vize koşulu : Türkiye’de her seviyede öğrenim görecek yabancılar ,bulundukları ülkedeki Türk dış temsilciliğinden öğrenim amaçlı vize alarak gelmeleri temel koşuldur.
- Başvuru: Öğrenci ikamet iznine başvuru, ön kayıt işleminin tamamlanmasından sonra bizzat öğrenci tarafından yapılır.
- Sigorta Koşulu: Kayıt tarihinden itibaren 3 ay içinde genel sağlık sigortalısı olma hakkını kaybeden öğrencilerden özel sağlık sigortası yaptırmaları istenir. İlk kayıt tarihinden itibaren 3 ay içinde genel sağlık sigortalısı olmak için talepte bulunanlardan sağlık sigortası istenmez.
- Gelir Beyanı: Ülkede bulunduğu sürece giderleri öğrenciyi getiren kamu kurum ve kuruluşları tarafından karşılananlardan ayrıca gelir beyanı istenmez.
- İkamet izni düzenlenmesi, mezuniyetle birlikte kesilmesi: ilk ve orta dereceli okullarda öğrenim göreceklere ,öğrenime başlanacak tarihten bir sonraki öğretim yılının başlangıcına kadar geçerli olacak şekilde en fazla bir yıla kadar ikamet izni düzenlenir. Türkiye’de bir yüksek öğretim kurumunda ön lisans, lisans,yüksek lisans ya da doktora öğrenimi görecek yabancılara verilecek ikamet izni ,ikamet izni başvuru tarihinden itibaren öğrenim programının tamamını kapsayacak şekilde düzenlenebilir. Normal eğitim süresinde mezun olamayan öğrencinin ikamet izni en fazla birer yıllık sürelerle ve en fazla eğitim süresini aşmayacak şekilde uzatılır.
Mezun olan öğrencilerin ikamet izinleri ,mezuniyet tarihi itibariyle kesilir ve mezuniyet tarihinden itibaren ,ikamet izinlerinden birine sahip olup ikamet izninin verilmesine esas olan gerekçenin sona ermesinden sonra Türkiye’de kalmaya devam edecek yabancıların ,gerekçenin sona erdiği tarihten itibaren 10 gün içinde yeni kalış amacına uygun ikamet izni için ilgili valiliğe başvuru yapma hakkına sahiptir.
Öğrenci İkamet İzni Talebinin Reddi, İptali veya Uzatılmaması
Öğrenci ikamet izninin şartlarının oluşmaması veya var olan şartların ortadan kalkması halinde öğrenciye ikamet izni verilmeyecektir. Ayrıca öğrencinin öğrenimini sürdüremeyeceğiyle ilgili başarısızlık veya devamsızlık gibi kanıtların ortaya çıkması da öğrenci ikamet izninin iptali ya da uzatılmaması için gerekçe teşkil eder. Aynı şekilde yabancı öğrenci hakkında sınır dışı etme kararı ya da Türkiye’ye giriş yasağı alınması durumlarında izin iptal edilir uzatma talebi varsa reddedilir.
4.Uzun Dönem İkamet İzni
Diğer ikamet izinlerinde de var olan standart koşullara ek olarak uzun dönem ikamet izninde ,kesintisiz en az 8 yıl ikamet izniyle Türkiye’de kalmak ve son 3 yıl içinde sosyal yardım almamış olmak ,uzun dönem ikamet iznine özgü koşullar olarak belirlenmiştir. Kesintisiz 8 yıl süreyle ikamet etmiş olmak şartının sağlanıp sağlanmadığı kontrol edilirken, hesaplamada başvuru tarihi başlangıç kabul edilmektedir. Yabancının yurtdışında geçirdiği süreler ,ikamet izninde kesinti olarak kabul edilmektedir. Hesaplamada başvuru tarihinden itibaren geriye dönük birer yıllık dilimler içerisinde toplam 180 günü aşan kesinti bulunmuyorsa diğer bir yıllık dilime geçilir, bu tarama 8 yıl tamamlanana kadar sürdürülür. Birer yıllık dilimlerde 180 günü aşan kesintiye rastlanmadığı takdirde bu defa 5 yıllık süre taranır. Son 5 yıllık dilimde toplam 365 günü aşan kesinti varsa ikamet izni süresi kesintiye uğramış sayılır. Ayrıca 8 yıl içinde bir seferde veya peş peşe ,yurtdışında ya da ikametsiz olarak Türkiye’de geçirilen süre 6 ayı geçmişse uzun dönem ikamet izni işlemleri için dilimlik hesaplamaya geçilmeden başvuru olumsuz sonuçlanır.
Uzun dönem ikamet izni talebinde bulunan yabancının başvuru tarihinden geriye doğru son 3 yıl içinde kamu kurum ve kuruluşlarından herhangi bir sosyal yardım almamış olması gerekir.
Yabancıdan ,başvuru yaptığı yıldan olmak üzere geçerli sağlık sigortasının yanı sıra ,geçerli olan net asgari ücret kadar aylık giderini karşılayabilecek maddi güce ,toplamda asgari ücretten az olmamak üzere kendisiyle birlikte her bir aile üyesi için asgari ücretin üçte biri kadar gideri karşılayabilecek maddi güce sahip olduğunu kanıtlaması istenir.
Uzun Dönem İkamet İzninin Sağladığı Haklar
Uzun dönem ikamet iznine sahip olan yabancıların hakları şunlardır:
- Türkiye’de askerlik yapmazlar
- Sosyal güvenliğe ilişkin kazanılmış hakları saklı olup, bu hakların kullanımında ilgili kanunlardaki hükümlere tabidir
- Türkiye’de ikamet, seyahat, çalışma, yatırım, ticari faaliyet, miras, taşınır ve taşınmaz malların elde edilmesi ve devri gibi konularda ,Türk vatandaşlarına uygulanmakta olan kanun hükümleri geçerlidir.
- Süresiz çalışma iznine başvurabilmektedirler.
Uzun dönem ikamet iznine sahip yabancılar için bir takım kısıtlamalar da söz konusudur. Örneğin seçme ve seçilme , kamu görevlerine girme ve muaf olarak araç ithal etme haklarından yararlandırılmazlar.
Uzun Dönem İkamet İzninin İptali
Uzun dönem ikamet izni, ikamet izinleri arasında yerleşik yabancı statüsüne geçişi ifade eden ve sağladığı haklar bakımından yabancıları Türk vatandaşlarının haklarına yaklaştıran izin olması nedeni ile iznin iptali de bununla orantılı olarak zorlaştırılmıştır. Bu kapsamda sağlık,eğitim ve ğlkesindeki zorunlu kamu hizmeti dışında başka bir nedenle kesintisiz bir yıldan fazla süreyle Türkiye dışında kalınmasıyla gerçekleşen iptal işlemi ayrı tutulursa , kamu düzeni ve güvenliği yönünden ciddi tehdit durumu ortaya çıktığında iptal işlemi söz konusu olabilecektir.
İkamet izni işlemleri ve ikamet izninin veya uzatma başvurusunun reddi işlemleri halinde ilgili kanun yoluna başvurmak ve hak kaybına uğramamak adına yabancılar hukuku alanında uzman bir avukat ile çalışmak hak kayıplarının önüne geçecektir.
