Yabancıların Türkiye’de Çalışma İzni Alması
6735 Sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu ve ilgili mevzuata göre Türkiye’de çalışacak yabancıların çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur. Çalışma izni ,Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından verilir. Çalışma izni kural olarak belirli bir süre ile sınırlı olarak verilir. Ancak uzun dönem ikamet iznine sahip olanlar ile Türkiye’de en az sekiz yıl kanuni çalışma izni olan yabancılara süresiz çalışma izni verilebilmektedir. Ayrıca kendi ad ve hesabına çalışan yabancıların, bağımsız çalışma izni alması da mümkündür. Yabancıların çalışma izni alabilmesi için ilk olarak başvuruda bulunması gerekmektedir. Çalışma izni başvurusu Türkiye’de yapılabileceği gibi , Yurtdışındaki Türkiye temsilcilikleri aracılığıyla da yapılabilir.
- Yabancıların Çalışma İzni Alması
Kanunlarda veya Türkiye’nin taraf old uğu ikili veya çok taraflı anlaşmalar veya uluslararası sözleşmelerde çalışma izni almadan çalışabileceği belirtilen yabancılar çalışma izni aladan çalışabilirler. Bu kişiler, çalışma izni muafiyeti almak şartı ile Türkiye’de çalışma izni almaksızın çalışma ve ikamet hakkı elde edebilirler. Bununla birlikte 5901 sayılı Türk Vatandaşlığı Kanunu’nun 28. Maddesi kapsamında doğumla Türk Vatandaşı olup da İçişleri Bakanlığı’ndan çıkma izni almak suretiyle Türk vatandaşlığını kaybedenlerden mavi kart sahibi olanlar veya mavi kart kütüğüne kaydı olduğunu belgeleyenler Türkiye’de çalışma izni almadan çalışabilirler. Ancak çalışma izni muafiyeti olmayan yabancılar ile mavi kart sahibi olmayanların, Türkiye’de çalışmaya başlamadan önce çalışma izni alması zorunludur.
2.Çalışma İzni Türleri
6735 sayılı kanuna göre ,Türkiye’de bağımlı ya da bağımsız çalışmak isteyen yabancının başvurabileceği 3 farklı çalışma izni mevcuttur. İlki en fazla 1 yıl süreli olarak verilen süreli çalışma iznidir. Şartların sağlanması halinde bu süre 3 yıla kadar uzatılabilir. İkincisi herhangi bir süre sınırlaması olmayan süresiz çalışma iznidir. Son olarak da kendi ad ve hesabına çalışan yabancının başvurabileceği bağımsız çalışma iznidir.
2.1. Süresiz Çalışma İzni
Süresiz çalışma izni yabancıya Türkiye’de süresiz olarak çalışma hakkı veren çalışma izni türüdür. Türkiye’de uzun dönem ikamet izni veya en az 8 yıl kanuni çalışma izni olan yabancılar süresiz çalışma iznine başvurabilir. Ancak yabancının başvuru şartlarını taşıması süresiz çalışma izni verilmesi huşunda yabancıya mutlak hak sağlamaz.
Süresiz çalışma izni verilen yabancılar 6458 sayılı kanunun 44. Maddesinde belirtilen uzun dönem ikamet izninin sağladığı haklardan yararlanırlar.
Süresiz çalışma izni ,ilgili mevzuat hükümlerine uyulması ve yeni işyerinde çalışmaya başlamadan en geç 10 gün önce Bakanlığa bildirim yapılması kaydıyla yabancıya bağımsız veya bir veya birden fazla işverene bağlı olarak çalışma hakkı verir.
Süresiz çalışma izni olan yabancının seçme, seçilme ve kamu görevlerine girme hakkı ile askerlik hizmeti yapma yükümlülüğü yoktur. Süresiz çalışma izni belgeleri çalışma izni başlangıç tarihi itibari ile her 5 yılın sonunda yenilenir.
2.2. Süreli Çalışma İzni
Türkiye’nin taraf olduğu ikili ya da çok taraflı sözleşmelerde aksi öngörülmedikçe süreli çalışma izni; belirli bir işyeri veya işletmede ve belirli bir meslekte çalışmak ve genellikle 1 yıl geçerli olmak üzere verilir. Aynı işverene bağlı olarak çalışacak yabancı çalışma iznini en çok 2 yıla kadar uzatabilir. Sonraki uzatma başvurularında ise en çok 3 yıla kadar çalışma izni verilebilir. Ancak farklı bir işverene bağlı olarak çalışmak üzere yapılan başvurular ,uzatma başvurusu olarak değil yeni başvuru olarak değerlendirilir.
2.3. Bağımsız Çalışma İzni
Yabancıya Türkiye’de kendi ad ve hesabına çalışma hakkı veren çalışma iznine bağımsız çalışma izni denilmektedir. Aşağıda sayılan yabancılara bağımsız çalışma izni verilebilir:
- Genel müdürlükçe belirlenecek profesyonel meslek mensupları
- Türkiye’de gerçekleştireceği faaliyetleri 48. Maddenin birinci fıkrası kapsamında öngörülen süreleri aşacak şekilde hizmet sunumunda bulunacak bağımsız veya yurt dışında kurulu bir işverene bağlı çalışan sınır ötesi hizmet sunucuları
- 13/1/2011 tarihli ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanununa göre kurulmuş olan ;limited şirketlerin şirket ortağı olan müdürü, anonim şirketlerin şirket ortağı olan yönetim kurulu üyesi, sermayesi paylara bölünmüş komandit şirketlerin yönetici olan komandite ortağı olan yabancılar
- 6102 sayılı kanuna göre kurulmuş olan diğer şirketlerin şirket ortağı ve yöneticisi olan yabancılar
Bağımsız çalışma izni başvurularının uluslararası işgücü politikaları doğrultusunda değerlendirilmesinde ,yabancının eğitim düzeyi, mesleki deneyimi, bilim ve teknolojiye katkısı, Türkiye’deki faaliyetlerinin veya yatırımının ülke ekonomisine ve istihdama etkisi, yabancı şirket ortağı ise sermaye payı ve diğer benzeri hususlar dikkate alınır.
Profesyonel meslek mensubu yabancılardan bağımsız çalışma izni olanlar mesleğiyle uyumlu olmayan işleri yapamazlar. Bağımsız çalışma izni verilen yabancılara, ilgili mevzuat hükümlerine uyulması ve sistem üzerinden başvuru yapılması kaydıyla birden fazla işyerinde çalışma hakkı verilebilir.
3. Yabancıların Çalışmalarının Yasak Olduğu Meslek ve Görevler
Aşağıda belirtilen meslekler sadece Türk vatandaşları tarafından yapılabilmektedir. Bu meslekler şunlardır:
- Diş tabipliği, dişçilik, hastabakıcılık
- Eczacılık
- Veterinerlik
- Avukatlık
- Noterlik
- Özel veya kamu kuruluşlarında güvenlik görevlisi
- Gümrük müşavirliği
- Turist Rehberliği
- Özel Hastanelerde sorumlu müdürlük
- 657 sayılı kanuna göre devlet memurluğu
- Hakimlik ve savcılık
4.Çalışma İzni Başvurusu
4.1. Yurtdışından Yapılacak Çalışma İzni Başvurusu
Yabancılar ilk çalışma izni başvurularını ,yurt dışında yabancının vatandaşı olduğu veya yasal olarak bulunduğu ülkedeki Türkiye Cumhuriyeti büyükelçilikleri veya başkonsolosluklara yapılır. Yurt dışında yetkili mercilerce başvuru Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına iletilir.
Yabancı bir işverene bağlı çalışacak ise yabancının ilk olarak Türk dış temsilciliklerine çalışma vizesi başvurusu yapması zorunludur. Çalışma vizesi başvurusunun ardından işverenin istenen bilgi ve belgeleri sisteme yükleyerek başvuruyu onaylaması halinde çalışma izni başvurusu tamamlanmış olur. Çalışma izni başvurusunun çalışma vizesi başvurusundan itibaren 30 gün içinde sistem üzerinden işveren tarafından onaylanarak tamamlanması zorunludur.
Yabancı bir işverene bağlı olarak çalışmayacak ise başvurunun Türk dış temsilciliklerine yapılması zorunludur. Yabancı başvuru esnasında gerekli bilgi ve belgeleri dış temsilciliğe sunar. Sunulan bilgi ve belgelerin dış temsilcilik tarafından sisteme yüklenmesinin ardından başvurunun onaylanması ile çalışma izni başvurusu tamamlanır.
4.2. Yurtiçinden Yapılacak Çalışma İzni Başvurusu
Yabancılar yurtiçindeki çalışma izni başvurularını doğrudan Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığına sistem üzerinden yapabilirler. Kural olarak yurtiçinden yapılacak çalışma izni başvurularında yabancıya ait en az 6 ay süreli geçerli bir ikamet izninin bulunması gerekir. Turist vizesi ile Türkiye’ye gelen yabancılar için yurtiçinden başvuru yapılamamaktadır. Uluslararası İşgücü Genel Müdürlüğünce belirlenecek yabancılardan Türkiye’de yasal olarak bulunanlar, geçerli bir ikamet izni olmaksızın sistem üzerinden başvuru yapabilirler. Yabancılara geçerli bir ikamet izni olmaksızın başvuru imkanı tanınmasında;
- Kurul Kararları
- Adına çalışma izni başvurusu yapılan yabancının niteliklerine ilişkin hususlar
- Yabancının istihdam edileceği işveren veya işyerinin niteliklerine ilişkin hususlar
- Başvurunun uluslararası işgücü politikasına uygunluğuna ilişkin hususlar
Dikkate alınarak özel şartlar belirlemeye ve bu şartları altı aylık dönemler halinde güncelleyerek resmi internet sayfasında yayımlamaya Uluslararası İşgücü Müdürlüğü yetkilidir.
5. Çalışma İzni Süre Uzatım Başvurusu
Çalışma izni süre uzatım başvurusu, çalışma izni süresinin dolmasına 60 gün kalmasından itibaren ve her halükarda çalışma izni süresi dolmadan sistem üzerinden yapılır.
Bir işverene bağlı çalışan yabancılar adına yapılan çalışma izni süre uzatma başvurusu olumlu değerlendirilen yabancının çalışma izni süresi, aynı işverene bağlı olarak ilk süre uzatma başvurusunda en çok iki yıl ,sonraki süre uzatma başvurularında ise en çok üç yıla kadar uzatılır.
Farklı bir işverene bağlı çalışmak üzere süre uzatma başvurusu yapılması halinde bu başvuru ,ilk başvuru usul ve esaslarına tabi olarak değerlendirilir.
6.Yabancı Öğrencilerin Çalışma İzinleri
6458 sayılı Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu ile birlikte 12.04.2014 tarihinden itibaren Türkiye’de öğrenim gören ön lisans, lisans, yüksek lisans ve doktora öğrencileri çalışma izni almak kaydıyla çalışabileceklerdir. Ön lisans ve lisans öğrencileri için çalışma hakkı ,Türkiye’deki öğrenim sürelerinin ilk yılından sonra başlayacak ve yasal olarak çalışabilecekleri süre haftada 24 saatten fazla olamayacaktır. Bununla birlikte Türkiye’de öğrenim gören yüksek lisans ve doktora öğrencisi yabancılar, Türkiye’deki öğrenim sürelerinin ilk yılından itibaren ve haftalık herhangi bir çalışma saati sınırlaması olmaksızın çalışma hakkına sahip olacaklardır.
7. Çalışma İzni Başvurusunun Reddi ve Red Kararının İptali
Yabancıların Türkiye’de bağımlı veya bağımsız olarak çalışabilmeleri 4817 sayılı Yabancıların Çalışma İzinleri Hakkında Kanuna göre Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığından izin almalarına bağlıdır. Bakanlığa yapılan başvurular ilgili mevzuat kapsamında değerlendirilmektedir. Mevzuata uygun olmayan başvurular reddedilmektedir. Bu durumda red kararına karşı 30 gün içinde Bakanlığa itiraz edilmelidir. Bakanlıkça itirazın reddedilmesi halinde ilgililer genel hükümlere göre idari yargıda dava açabilir. Dava açma süresi ise red kararının ilgilisine tebliğinden itibaren 60 gündür.
